به گزارش خبرنگار پایگاه خبری وزارت راه و شهرسازی، مراسم وداع و تشییع پیکر رهبر فقید جمهوری اسلامی ایران، به عنوان یکی از عظیمترین رویدادهای ملی و فراملی در تاریخ معاصر، میزبانی بینظیر از جمعیت میلیونی عاشقان و هیأتهای عالیرتبه خارجی را طلب میکرد.
در این میان، حملونقل برونشهری ایران به عنوان رکن اساسی این پیکره عظیم، با درک حساسیت لحظات و تکلیف تاریخی خود، صحنهای از هماهنگی و ایثار را به تصویر کشید که در نوع خود کمنظیر بود.
در این گزارش با واکاوی ابعاد پنهان و آشکار این عملیات عظیم لجستیکی، به بررسی نقش محوری ناوگان زمینی، ریلی و هوایی در این حماسه ملی میپردازیم و عملکرد دستگاههای اجرایی را در بستر چالشها و تهدیدات پیش رو، از منظر فنی، راهبردی و مدیریتی مورد ارزیابی قرار میدهیم.
آنچه در این میان قابل توجه است، نه فقط آمار خیرهکننده جابجایی مسافران، بلکه نمایش «تابآوری ملی» در سختترین شرایط و پیامی آشکار برای دشمنان درباره قدرت مدیریت بحران در جمهوری اسلامی ایران است.
عملیات حملونقل برونشهری برای مراسم وداع و تشییع رهبر با بهکارگیری حداکثری ۷۹۷۰ دستگاه اتوبوس، بیش از دهها رام قطار برنامهای و فوقالعاده و ۱۳۲۲ پرواز داخلی و خارجی، موفق به جابجایی ایمن بیش از یک میلیون و ۱۳۰ هزار مسافر با ناوگان عمومی حملونقل (اتوبوسی) و ۳۵۰ هزار مسافر هوایی شد. این عملیات که با هماهنگی ستاد ملی به ریاست معاون اول رئیسجمهور و دبیری مجاهدانه دکتر پورجمشیدیان صورت گرفت، با وجود آسیبهای جنگ ۴۰ روزه و حمله تروریستی به مسیر ریلی مشهد، با بازگشایی ۱۵ ساعته خطوط و کاهش ۷۸ درصدی تلفات جادهای، نمایشی از قدرت مدیریت بحران و تابآوری ملی بود.
تأمین و انسجام حداکثری ناوگان؛ از اتوبوسهای کاروانی تا قطارهای فوقالعاده
برای موفقیت طرح عظیم جابجایی زائران، ستاد برگزاری مراسم چند محور کلیدی را در دستور کار قرار داد که مهمترین آنها تأمین حداکثری ناوگان عمومی در بخش جادهای، ریلی و هوایی، هماهنگی تأمین سوخت مکفی برای تمام شیوههای حملونقل و هماهنگی محلهای اتصال ناوگان بینشهری و شهری در قالب پایانههای اصلی و پسکرانهای بود.
در بخش جادهای، برنامهریزی اولیه برای استفاده از ۷۵۰۰ ناوگان عملیاتی، با اهتمام بخش حملونقل به ۷۹۷۰ دستگاه اتوبوس افزایش یافت که نشاندهنده حدود ۱۵ درصد افزایش نسبت به عملیات اربعین سال ۱۴۰۴ است. از این تعداد، ۴۶۰۰ دستگاه به صورت کاروانی در خدمت زوار قرار گرفتند و سایر دستگاههای اجرایی از جمله وزارت نفت، صمت و وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح نیز با ارائه ۱۳۰۰ دستگاه از ناوگان خود، به ویژه در تخلیه مشهد، نقشی کلیدی ایفا کردند.
در بخش ریلی نیز پیشبینی و بهکارگیری ۸۰ درصد از ظرفیت تمام قطارهای برنامهای به مقصد تهران و بالعکس، راهاندازی ۲۰ رام قطار فوقالعاده از تاریخ ۱۶ لغایت ۲۰ تیر در مسیر مشهد و بالعکس و افزایش دو برابری ظرفیت قطارهای حومهای به مقاصد پرند، ورامین، گرمسار، کرج و هشتگرد، نشانه عزم جدی برای پاسخگویی به موج عظیم مسافران است.
جابجایی خیرهکننده و خدمات رفاهی؛ رکوردشکنی در سفرهای زمینی و هوایی
در بخش جادهای، یک میلیون و ۱۳۰ هزار مسافر با ناوگان عمومی حملونقل اتوبوسی در قالب ۵۳ هزار سرویس (سفر) از یا به سه شهر هدف جابجا شدند که سهم تهران حدود ۶۰۰ هزار نفر، قم ۹۲ هزار نفر و مشهد ۴۳۸ هزار نفر بود.
برای تسهیل این حجم عظیم، اقدامات ابتکاری مانند توزیع مستقیم روغن موتور به رانندگان در پایانههای سه شهر هدف و ابلاغ و اعمال ۲۰ درصد تخفیف برای خرید اینترنتی بلیط رفت و برگشت، گامی مؤثر در کاهش هزینهها و افزایش رضایتمندی بود.
در حوزه هوایی، با وجود آسیبهای واردشده به بخشی از زیرساختهای صنعت هوانوردی در جریان جنگ ۴۰ روزه، عملیات جابجایی با موفقیت کامل انجام شد. در بازه زمانی یازدهم تا هجدهم تیر ماه، بیش از ۳۵۰ هزار مسافر از طریق ۱۳۲۲ پرواز داخلی و خارجی در فرودگاههای مهرآباد، امام خمینی (ره) و مشهد مقدس جابجا شدند که سهم فرودگاه مشهد ۵۹۹ پرواز، فرودگاه حضرت امام (ره) ۳۷۲ پرواز و فرودگاه مهرآباد ۳۵۱ پرواز بود.
نظارت مستمر بر نرخ بلیت پروازها نیز مانع از بروز افزایشهای غیرمتعارف قیمت شد و در یک روز خاص، فرودگاه مهرآباد میزبان ۲۵ هیأت دیپلماتیک متشکل از ۶۴۰ مقام عالیرتبه از کشورهای مختلف بود که پروازهای آنان با فاصله زمانی ۱۵ دقیقهای و بدون تداخل مدیریت شد.
همچنین در فرودگاه بینالمللی امام خمینی (ره) از ۹۸ هیأت شامل ۳۶۰ مقام رسمی استقبال به عمل آمد و مجموعاً نمایندگان ۳۸ کشور از طریق این فرودگاه وارد جمهوری اسلامی ایران شدند که همگی نشان از مدیریت ارشد لجستیکی دارد.
مدیریت بحران و عبور از تهدید؛ از حمله به مسیر ریلی تا بازگشایی ۱۵ ساعته
یکی از حساسترین لحظات این عملیات، وقوع حمله به مسیر ریلی تهران-مشهد بود که میتوانست کل طرح را با اختلال مواجه کند. با این حال، کل عملیات اعم از تشکیل کارگروه مدیریت بحران تا اعزام تیم عملیاتی و ماشینآلات و تجهیز کارگاه و ترمیم یکی از دو خط ریلی محور مشهد در کمتر از ۱۵ ساعت انجام شد و سیر قطارها در این مسیر به حالت عادی بازگشت.
در خلال این حمله، ۷۴۰۰ مسافر در قالب ۲۲۴ سفر اتوبوسی در استان خراسان رضوی بین دو ایستگاه ابومسلم و تربت جابجا شدند و مدیریت ۳۰ قطار در حال سیر در مسیر مشهد مقدس به صورت تبادلی بین دو ایستگاه مذکور توسط حمل ترکیبی ریلی-جادهای-ریلی انجام شد.
پیشبینی اتوبوس و ریلباس و ترنست در ایستگاههای طرفین، همه مسافران را به ایستگاه مشهد بدون هیچ مشکلی رساند. این اقدام سریع و مؤثر، نمایش و جلوهای از تابآوری ملی در بخش حملونقل در شرایط ویژه کشور بود و ثابت کرد که با وجود آسیبها و محدودیتهای ایجادشده در طول جنگ اخیر، جمهوری اسلامی ایران توانایی مدیریت پیچیدهترین بحرانها را دارد.
نقش ستاد ملی، همکاری بینبخشی و دستاورد کمنظیر ایمنی
عامل اساسی موفقیت این طرح، شکلگیری و فعالیت منظم ستاد ملی برگزاری مراسم به ریاست جناب آقای دکتر عارف (معاون اول محترم رئیس جمهور) بود. در این میان، نقش بیبدیل دبیر اجرایی ستاد، جناب آقای دکتر پورجمشیدیان، با مشی مدیریتی خالصانه، جهادی، میدانی و پیگیرانه، در هماهنگیهای لازم میان دستگاهها، رفع موانع، اتصال دیدگاه سطوح سیاستگذاری به اجرایی و رصد مستمر تحولات، نقشی حیاتی ایفا کرد.
همچنین همکاری وزارتخانههای نفت، صمت و دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح در تامین ناوگان و پشتیبانی فنی و سوخت، با نگاه ملی و مسئولانه، سهم مهمی در موفقیت عملیات داشت. اما مهمترین دستاورد این طرح، موفقیت در حوزه ایمنی بود به طوری که با وجود فشردگی طرح، حجم بسیار بالای جابجاییها، فشار زمانی و شرایط خاص آب و هوایی، خوشبختانه در ایام اجرای طرح تصادف و سانحه جدی نداشتیم.
بر اساس گزارش اداره کل راهداری، در استان خراسان رضوی، تصادفات فوتی ۸۶ درصد و تعداد متوفیان ۷۸ درصد نسبت به مدت مشابه سال قبل کاهش داشته است. به طور دقیقتر، در دوره طرح در سال ۱۴۰۵ در مقایسه با ۱۴۰۴، تعداد مجروحان نیز ۲۶ درصد کاهش یافته که این امر نشان از برنامهریزی دقیق، فرهنگ بالای رانندگان و مدیریت بینظیر ترافیک در این ایام دارد.
نکته راهبردی در خصوص حمله اخیر
حملونقل ریلی و جادهای و مسیرهای جایگزین بنادر جنوبی، محل تنفس کشور در شرایط محاصره دریایی است. بازسازی سریع و حفظ پایداری این مسیرها اگرچه تا حدودی امکان دارد؛ اما در صورت تغییر رویکرد و تصمیم طرف مقابل برای از چرخه خارج کردن این مسیرها با زدن همزمان چندین زیر ساخت استراتژیک، چنین اتفاقی امکانپذیر است و باید سریعتر برای جلوگیری از وقوع آن توسط نهادهای ذیربط دفاعی و امنیتی تدابیری اتخاذ شود؛ در غیر اینصورت همه تلاشها برای فعالسازی و افزایش ظرفیت مسیرهای جایگزین بیفایده و بیثمر میشود.
با توجه به اینکه در حمله اخیر یک نقطه قابل ترمیم در کوتاه مدت مورد حمله قرار گرفت، احتمالاً طرف مقابل در حال ارزیابی و امکانسنجی ایجاد یک معادله جدید به منظور تکمیل محاصره دریایی است. این هشدار راهبردی، ضرورت بازنگری در پدافند غیرعامل و امنیت زیرساختهای حیاتی را بیش از پیش آشکار میکند.